Comente si cuncordat un’imbriachera

22 Giugno 2004 3 commenti


Tratto dal libro di Albino Pau di Bitti : ” Guida a sas imbriacheras ” , racconto presentato al “Premio Letterario Casteddu de sa Fae” di Posada .

Comente si cuncordat un’imbriachera

B’at unu muntone de tzente chi si ponet sa cara chi cussa sarda non est una limba o chi , ponenne puru chi lu siat , est povera , male vogliata , burda . Già sos anticos romanos naraian chi sos sardos aeddaian > , siat a narrer chei sas mùnicas .
Povera sa limba nostra? . Marranu si si n’esistit un’atera in su munnu chi a una cosa , ponemas a sas imbrearas chi juchimus in contu , l’apat postu totu sos numenes e sos modos de narrer chi l’amus postu nois .
Custos son solu sos chi m’amento jeo :
-imbriachera
-coghera
-muschera
-sòddia
-cotobia ;
de un’imbriacu si narat ch’est:
-a una salera
-a una bumbarda
-a una tempera
-a una pruvera
a un’umu
-a una massa
-a una chisina
-imbinzinatu
-cotu
-cotu che laddara
-cotu che preta
-cotu che pipa
-cotu che a Santu Lazaru
-imbreacu a supu
-imbreacu a lùlluru ;
e galu , chie juchet una pudda o unu puddighina e , cann’est arcolizatu de su totu , ch’est unu lapiolu , ch’est a garriu prenu , ch’est fatu .
E sinnucas , s’imbriachera at unu muntone de numenes ma si cuncordat in dunu modu ebìa : vienne vinu , est làtinu .

Liberos de olare : Graziano Deledda

13 Giugno 2004 15 commenti


Premessa:

Anche questo racconto , rispecchia in parte il mio voler ricordare il mio paese natìo , dove ho trascorso la mia infanzia : Posada , col suo centro storico , dove mi rifugio spesso nelle mie fantasie quotidiane .
In pratica è la storia di un ragazzino di dieci anni , dove con la sua fantasia amorosa , travagliata sempre dalla presenza dei genitori , in effeti , rovinano un pò i suoi sogni , denotando in parte , il fatto che i genitori , non capiscono spesso quello che frulla nella mente di un adolescente , presi anche loro dal loro modo di essere : duro , poco aperti al dialogo , chiusi in se stessi , lontani dal mondo del ragazzo , ormai invaghito dai giuochi e dall’amore che colmava la sua fantasia adolescenziale .
Quella era la voglia di vivcere la vita , proprio così come tutti i suoi coetanei amavano passare le giornate , quando si giocava con le amichette , sognando…………………..a far l’amore .

LIBEROS de OLARE

Sas dies de entu chi in cussas dies si fit pesadu , fintzas pighendeche sas predas de su caminu , a bellu – a bellu si fin apaghiende .
Baborta , fintzas cussas dies , regalan attimos curiosos . Mi torrat su surrisu in lavras , mascamente cando mi ponìo a apompiare sas féminas a ziru in sas carreras de su tzentru istoricu , gherrende a bentu contrariu chind’úna manu a sa bunnedda chi li fit artzende su entu , e chin s’àtera in conca , mantenzende sa canistredda prena , in chirca de torrare a dommo .
Ancora , Pasada , in su tzentru istoricu , fit galu abitada .
Sas famílias rendían cussu abitadu , unu logu chi faghíat piaghere a b’abitàre . Non lontanu dae dommo umbe mannedda mea teníat unu tzillereddu , teniammus , mannos e minores , duas pratas umbe nos tzapaiammus sèmper a zogare .
Da umbe istaío ieo , potío tènner sa possibilidade de andare a zogare in diversos postos , chena mi allontanare meda . Si cherío andare a chirr’a subra , bi fit su tzentru istoricu chin su Casteddu de sa Fae e , si imbezes cherío falare a chirr’a bassu , bi fit sa zona de coghefae , de sas tilibas , a pès de su campusantu .
Cussos fin sos postos aumbe mi che fuío chin coro , e sos meos mi chircaìan che fariados , prima in cue apustis in cudd’ala .
Totu custos postos , po mene tenían unu particolare , d’onzi angulu teníat un’ammentu e unu significadu enorme .
Su entu , menomale ses carmadu , commo fit torrende sa serenidade in cussos gutturos e camineras , prenas de zente andende e torrende e sas pratas prenas a isticcu de pitzinneddos a brincos e a boghes , e de anzianos setidos arreionende da cando fin zovanos issos , mentovende contos e paristiolas e isparende fàulas a gran carica .
In cussu mamentu , mi prenaío sa conca de milli fantasias , sonniende una Sardigna a ogros abertos , chi mai àio istu , solu in su mentovu , mi faghío un’ìdea de custa terra nostra bramada .
Antoneddu puru , su manzanu appena ischidadu , fit pessende chi su mese de Maiu , àeret pòtidu atìre allegria e bon’umòre a totu custa zente , a rallegrare ànimas e corpos de mannos e minores .
In Maiu , si cumintzat a bídes sas primas dies de sole chi caentat a beru sa carena e ti fàghet piaghere a istare a cuntattu chin sa natura .
Su mese e Maiu est prenu de milli colores e ti regalat profumos fortes , durches , delicados , e s’aria est prena de un’aroma chi ti fàghen sonniare a ogros abertos .
Antoneddu puru , ite potìat sonniare? Ite sonniat unu pitzinneddu de deghe annos? , niscu ite sonniat , nudda! , amore fortzis?!
Cando si che pesaìat dae lettu , su surrisu l’intraìat in lavras e in pibiristas , cuntentu che pasca solu po àer abertu su barcone de camera sua , faghènde intrare su sole a corfu siccu in totu sa carena , prontu a pigare de petus sa die noa chi fit arrivende .
Su mese ‘e Maiu , li fit amigu , lu faghìat prus ómine e prus bellu .
Fintzas s’ispregu de su bagnu , nde connoschìat pretzios e diffetos , dopo òras e òras coladas in d’ainnantis a isse , isperende de diventare mannu impresse-impresse .
Un’istiriada de sos musculos li faghìat b´des sos bitzipides , chi parìan creschende die dopo die ; una colada ‘e pettene velotze a sos pilos ifustos de aba , e prontu fit s’aspirante ómine a pigare de pettus sa die chi fit b’enzènde .
-Fra pagu , non mi pigat prus in ziru niune - si narìat in s’ispregu .
Tando , cuminzaìat a fàgher esertzizios po s’intender prus forte . Cussos fin sos rituales de d’onzi die , motivu in prus de pessare chi fit creschende . Su mundu li parìat suo e torraìat a pessare in coro sou :
“Chissai comente apo a èsser fra degh’annos”!
Tando Antoneddu , cuminzaìat a bolare trettemilia chin sos pessamentos suos , prenu a cuccuru de sonnios de amore chi mancu òghes e corfos tremìan su pitzinnu dae cussa fantasia .
Po isse fit normale , fit innamoradu de sa vida , ma ite chèret nàrrer a beru , a èsser innamoradu? ; andende a iscola fit allegru che pitzula , brullende chin totus chena istare unu minutu firmu in tretos suos .
Prus pagu allegru fit cando enìat s’òra de matematica .
Po isse fit fintzas normale pessare chi in s’iscola s’imparaìat s’Italianu e non su Sardu , totucantos in Pasada faeddaiammus su Sardu , totucantos però in s’iscola a mala gana , nos depiammus isfortzare a faeddare una lìmba chi non fit nostra . Ma cussas fin sas lezes de tando , una òrta brincada sa ianna de sa classe , tando fit normale a arreionare paris in sa lìmba chi connoschiammus . Tando non si tenìat prus difficortade a imprecare chin cudde o chin s’àteru o a faeddare chin sas amigheddas tuas , chena istrampulare in paralaus chi no ischias usare .
S’Ora de matematica Antoneddu , non la sighìat comente si depìat , ma sighìat bène chin sos ogros a Peppedda , chi mancu bi fit pessende a isse . Issa puru , atzoghillada chin sas amigheddas suas , tenìat pagu de pessare e prus pagu a cussas cosas . Fortzis , mancu lu cherìat , o fortzis fit solu aisettende chi Antoneddu bi l’àeret fatu presente?
Fortzis , sèmper fortzis , ma cale fortzis , niune fit aisettende nudda , né isse dae issa e né issa dae isse , fin cuntentos gai , s’únu chin s’àteru de èsseren paris : “chin sos pessamentos liberos de olare
Tantu carchi die ad’a capitare s’occasione , cussu fit su pessamentu issoro , tranquillu , pulidu , sintzeru , chin pagas pretesas , naturale , gai comente son sos pitzinneddos .
Fortzis Antoneddu s’at a pònnes su coro in paghe e l’at a nàrrer:
-Ciao Peppè! – e issa siguramente at a rispondere :
-Ciao – , totu in cue , né de prus , né de mancu .
E tando? , tando nudda , ite cherides chi li niede Antoneddu? :
-Bessis’istasera a zogare in prata? -
-Bhò! , non d’isco! , fortzis! – , li rispondet Peppedda , apompindesilu in sos ogros e diventende ruia dae s’irgonza ; ma cale irgonza , dae s’amore , ca issa puru fit cotta , gai comente a isse .
Si son acurtziados s’únu a s’àteru chena mancu bi pessare . Deus non chèret , est peccadu istaìan pessende in sa fantasia issoro , ma tantu cras fit duminiga e si pòtìan bíder in crèia puru .
Andende a missa matzore , non si son pòtidos acurtziare , ca sa mama la mantenìat attaccada a costas peus de ìrighina .
Antroneddu , a su contrariu , fit torra a brincos , cuntentu solu de èsser a ziru e non custuidu in dommo sua , allegru , ca tantu l’at bista , e cussu li fit bastante po allugher su coro de milli isperas .
Peppedda , istaìat apompiende , ma non si tremìat , ma su surrisu de issa e cussa cara bella che unu frore ‘e maiu e chin cussas lavras prenas e ruias e cussos ogros lutzigod de unu colore irde-marrone , li prenaìan su coro e sas benas de una vampada de calore , faghèndelu intendere debile e forte a su matessi mamentu . Tando intendìat sos basos de issa subra , comente èsseren istàdos tentaculos de calamaru , unu ifatu a s’àteru .
Àteros amigheddos , àian za tentu su gustu de provare cussa sensatzione chi totus aisetammus chin passione , fortzis , calicune , at provadu carchi cosa de prus , sèmper fortzis , senz’àteru solu fàulas de sos mannos però .
In su tzentru istoricu de Posada , bi son sos postos si ti cheres tzapare chin sas amigheddas , zogas chind’úna fantasia ti paret de vivere a beru in una idda antiga , umbe sas pratas e sas carreras ti regalan un’iscena teatrale veramente istupenda . Cussos postos , mi fàghian perder su sensu de s’ispaziu e de su logu , lassendemi andare a fanatasias de sordados e de casteddos de s’antiga istória . Su prus però , nos zapaiammus in prata a zogare a curriza o a costoi-costoi .
Pasada po mene fit una idda prenu de misteru , chi b’aborta mi fàghiat times puru , po sos contos chi intendio dae sos mannos , ma ioghende tra nois minores , mascritos e fémieddas , t’indendis liberu che putzone o che anzelu in chelu . Pasada , mi fàghiat sonniare a ogros abertos , totu custa bellesa , non totus la tenìan , sos de sa traversa , un’àteru rione a pès de sa idda , so cumbintu , chi in cue , sos pitzinnos non tenìan su matessi nostru gustu e divertimentu .
Su chi nois pitzinnos cheriammus dae sa vida , fit solu cussu divertimentu , de èsser liberos de fàgher su chi cheriammus , chena timore de perúna manera .
Cando ses zoghende , sas òras colan in lestresa e non t’ammentas chi depes ghirare , sas òras , bolan chi paren putzones ioghende chin nois matessi ind’úna cursa morbosa de artza e fala e de curvas e curvigheddas , de inpinniadas e de discesas a piccu , fintzas a cando tue puru , non frattaìas sos zinugros o totu sas carena .
Totu custos zogos , faghìan diventare Pasada ancora prus misteriosa de su chi est. Nois puru , ammus contribuidu chin sos zogos nostros , a dare vida a una idda , chi oie no esistit prus , oie ides solu dommo boidas e muros chi t’ammentan un’istória ormai dae medas , no irmentigada , ma posta a banda . Cussos brincos nostros , prenaìan sas carreras de una realtade , la potías toccare , oie , ídes solu predas a boghes po èsseren carrazadas dae tzimentu armadu , issas puru , mortas ind’únu mortu tzentru istoricu .
Comente po incantu , ti ortas e t’agatas solu chin Peppedda , a brincos e a boghes che a tie matessi , issa puru allegra e cuntenta e chin su coro in paghe po èsseret paris a mie , cuntentos ambos duos de nos pòter istringher sa manu ioghende paris .
Dopo finidu s’incantu , t’amentas chi depes torrare a dommo e comente aberis sa ianna , ispintu dae unu desizu de pasta e regotu o de macarrones de punzu chin sugu de tamatas friscas , o menzus de bulurzones o de polpettas frintas , ti beccas imbezes unu bella surra de carches e de iscavanadas a cara e de corfos de tzinta .
Totu paris , torras a sa realtade , e Peppedda , che fit za irmentigada .
Una surra dade de coro , fio dae meda chi non pigaìo , mancu chèsseres furadu gai dae crèia , totu s’òro de sa Madonna ‘e su Succursu .
Ite iscusas tenìan sos meos de nàrres chi po fortza ‘e dovere , si depìan isfogare sa rabbia , chin chie curpa non tènet?
Sa curpa de nois pitzinnos est cussa de non cunprendes sos problemas de sos mannos , ma a nois , chie nos cumprendet? , Babbu Mannu?! .
Nois minores semmus custrintos a tènnes rispettu de sos mannos , chi chin s’aggressione issoro , nos chèren incurcher una filosofia arcàica e bàrbara , treamandada dae sos pisabios , una prepotentzia brutale a fora de sos confines de una ideolozia e de un’esistentzia chi oie est cambiende e chi no est prus comente a prima .
Cal’est su rispettu chi incurcan a nois minores? , unu rispettu , chi chèren torradu , ca issos e totu no àn gudidu ! , cale dovere? , cale rispettu? , nois su chi tenimmus torrammus!
Povera zente , povera zenìa , ind’únu mundu chi est cambiende , non b’at prus postu po cussos chi ùsan sa frusta e sa oghe russa , cussos son valores de una vida , ormai tramontada .
Antoneddu puru l’at cumpresu , cussa , siguramente fit s’úrtima surra umbe b’at lassadu , cavanos , cossas e nadigas , ma siguramente , non fit s’úrtima òrta su matessi , chi at sonniadu un mundu prus trancuillu e prus decorosu . Su chi depet fàghes commo Antoneddu , est cussu de ingullire su mossu a bula chena li che èssiret mancu piulu , istende barriluttu e chena nàrres mancu bhà!
Su notte , setidu de fronte sa ziminera , apompiende sa televisione , fit su continiu de sas sufferentzias suas . Chin milli pessamentos in conca ortulados a s’imbesse , faghìat fortza mastighende sas dentes , po non bogare lagrimas de dolore .
Andende in camera e lettu , chena mancu nàrres sa bona notte , m’ispozaìo impresse ca sa friscura de maiu , m’intraìat in costas .
A su frittu de su lettolu , mi torraìat in mente sos corfoss de tzinta irgarrigados a totu fortza aumbe ferit-ferit , ma poi a bellu a bellu , mi torraìan in mentes fintzas sos ogros e sos surrisos de Peppedda faghèndemi pigare sonnu . Fintzas si mi ortulaìo a manca e a destra de su lettu currende dae Casteddu a punta in bassu , e bolende artu a d’onzi iscalinada , pessaìas de iogare chin Peppedda in Casteddos fadados .
Commo , non mi tremaìo prus che canna , su respiru fit diventende prus trancuillu , non fit prus affannosu , e cando sa manu abbratzaìat cussu cabitale forte-forte , pessaìo , chi fintzas Peppedda in cussu mamentu , fit fàghende sa matessi cosa chin su sou .
In pagos minutos , su corpus ses liberadu de sas cadenas chi mi tenìat ligadu a carchi cosa , cherìo fuire e non bi la faghìo , cherìo curres , ma istaìo in su matessi logu pessende chi calicune fit benzende a mi fàghes carchi cosa , ma apustis de totu custu movimentu , mi so tzapadu chin Peppedda mantesos manu-manu e abbratzendenos , pigaiammus su olu , lontanu , sèmpes prus a subra , sèmpes prus in artu , asendela a sa manu , a su trugu , in cossas , in palas , in matta , in petorras , in urigras , a bucca , nos semmus intesos pigare in’ampilu dae sa currente , sighidos dae putzones chi parìan imbriagos , ghettendenos fotzas de frores , cuntentos e appagados nois puru che a issos etotu, de nos bíder gràtzias a Deus , tot’ar duos : “liberos de olare” .

Lettera aperta

9 Giugno 2004 12 commenti


È un momento della mia vita , dove penso sia giusto fare delle riflessioni opportune . Spesso mi guardo attorno , e cosa vedo? egoismo , menefreghismo , spudoratezza , senso di grandezza nei confronti degli altri , ancora razzismo , se anche in modi del tutto solitari , ma ci sono!
Menefreghismo , perchè mi accorgo , di far parte di un cast ….. , che in vero simile non esiste . La costruzione di un blog , a volte credo che sia l’opportunità di creare nuove barriere , in negativo intendo , visto che molte persone , amano sottrarsi dal farsi conoscere e dal presentarsi realmente per quelle che sono , nascondendosi su temi , dove invece sperano di trovare un commento benevolo , assueffato dai tuoi stimoli , mentre invece ci sono casi dove avresti preferito far sentire di più un sentimentom vero , di fratellanza , di uguaglianza , ed invece credo che sia tutto un burlarsi degli altri a scopi prettamente personali ed egoistici . Spesso , mi è capitato di presentarti in un blog , con la coscenza pulita di chi non vuol rompere i coglioni a nessuno , anzi , con la scusa di conoscere qualcuno e scambiare quattro chiacchiere aperte , invece ti ritrovi un commento , che so: “Hai sconfinato” , oppure , “son contento per voi sardi di merda” , che so ……. , anche un silenzio totale è sinonimo di ignoranza . Praticamente , non badare che tu sia passato dalle mie parti , per dire magari : chi cazzo sei? , il silenzio è la miglior arma . Tenersi fuori da un giro , significa sentirsi un “essere superiore” . A volte mi chiedo! : cosa significa per molte persone denotare il fatto che il mio blog è prettamente Sardo? Ci sono dei canoni severi da seguire o mi posso comportare solamente per come si comportano gli altri? , che diversità c’è tra me e te? . Io credo affermativamente in base a questo mio modo di intendere le cose , che ci sono moilto italiani che non vogliono avere nulla a che fare con dei blogghisti , se sono Sardi!
Io dico in questo momento la mia : In un certo senso credo di avere qualcosa in più , rispetto a coloro che parlano solo esclusivamente in italiano , non credo che il blog sia razzista , non lo voglio pensare davvero , io dal mio canto , mi sento un pò di più un essere umano, visto che ho la fortuna di parlare e di scrivere in Sardo e di comunicare a lo stesso momento anche in italiano , cosa che molti italiani non possono fare altrettanto nei nostri confronti , penalizzati dal poter dialogare solo in italiano o ina seconda lingua straniera . In un certo senso siete paralizzati dal non poterci capire . Noi ci siamo per forza di dovere sforzati di parlare una lingua a noi impostaci da chiunque sia riuscito a conquistarci , ed abbiamo subìto , anche tanto , ma nello stesso momento , vedo che molti non hanno capito il vero significato . Noi con voi , possiamo sempre comunicare , per questo credo che abbiamo qualcosa in più , voi , vi tirate sempre indietro perchè trovate la vostra strada interrotta da una lingua che nei secoli , non avete mai pensato di provare , almeno in parte di sforzarvi a capire e paralare , certo , voi siete i vincitori , non i vinti! Ma a questo momento , vi chiedo , chiè la persona che in un certo momento deve cercare di avere di più? , noi che vi capiamo e ci facciamo capire o voi che non avete la possibilità di comunicare con noi se non nella vostra lingua che ci avete imposto? .
Ma noi la comunicazione la cerchiamo , non è che non la cerchiamo , allora perchè selezionare i blog con la dicitura prettamente sardi? O forse , avete visto qualche blog prettamente sardo , selezionare i blog prettamente continentali? Credo di no! , e se sbaglio in questo mio modo di pensare , mi farebbe piacere vedere qualche vostro commento in proposito . Spero che mi stia sbagliando di grosso pensarla in questa maniera , ma in pochi mesi che frequento tiscali , visto che sono emigrato a Francoforte ( Germ) , avrei voluto vedere aprirsi le porte di un mondo , che molti cercano di aprire e che si sentono negare da un campanello d’allarme , che in altre porte non suona mai, assente , completamente fuori uso! O credete sia meglio nascondermi dietro un blog prettamente milanese , genovese , romano o cagliaritano? , si perchè ho visto anche molta indifferenza da gente del cagliaritano , e cioè , o sei dei nostri o vai a farti fottere? quasi , come se fosse un lasciapassare obbligatorio.
Una politica , moooooolto rurale! , cavernicola , direi! , apriti sesamo , che il mondo è bello per questo!
Non chi mi ama mi segua , ma , chi mi segue , forse mi amerà! Non parlo di me stesso , dico in generale .
Anche perchè dietro ogni blog , si nasconde un ipotetico amico pronto a dare tutto se stesso a chi si merita di averlo.
Ciao a tutti/e , graziano : su tzillerman

Le avventure di un malandrino

5 Giugno 2004 4 commenti


Era domenica , non so più quale domenica di Febbraio , ma son sicuro che lo era . Lavoravo al bar-ristorante dei mie genitori ” Su Nuraghe ” , che si trova nella zona turistica di San Giovanni di Posada ( Nu ).
Quel giorno , al ristorante si è presentato mio fratello con altri tre suoi amici , vestiti con abiti da battaglia , come si usa dire per chi stava lavorando in campagna . Mi sembravano i quattro dell’apocalisse . In poche parole , dopo ore di lavoro per finire un muretto di blocchetti di cemento che sarebbe servito da porcilaia per i maiali di mio fratello , si son decisi di venire a mangiare qualcosa da noi e farsi servire a tavolino , come dei veri signori . Dopo aver bevuto e mangiato alla grande , son passati al bar per prendere il caffè e il solito mirto , che da noi non può immancabilmente mancare . Mi ricordo che uno di loro , mi aveva invitato a proseguire la serata assieme , andando al campo sportivo di Posada per guardare la partita di calcio . Certo che asserii volentieri .
Prima di uscire , mi son messo in tasca pochi spiccioli , per non far brutta figura con gli amici se per caso dovevo trovarmi in qualche bar e tirare fuori anch’io il mio giro . Io non son di quelli che mi nascondo molto facilmente , anzi , son gli altri che hanno paura di me quando mi vedono allegro e di buon umore , sempre pronto a matter la mano in tasca in qualsiasi momento che mi accorgo del bisogno .
Alla fine della partita , ci siamo ritrovati tutti al bar in piatza , dove si è discusso del più e del meno , di varie cazzate , anche perchè il bere , stava salendo di grado e cominciava a fare il suo effetto .
Intanto , le ore passavano e Franco , si era trovato ancora con me da solo a chiacchierare , accorgendosi di essere ancora vestito in modo poco decente per essere una domenica . Così , verso le otto di sera è voluto andare a casa sua per farsi una bella doccia e tornare ad uscire velocemente per proseguire la serata . Mai l’avesse fatto!
Lui , una volta tornato al bar , dove lo aspettavo in compagnia di altre persone , mi propose di andare ad Olbia a trovare un amico che lavorava in una pizzeria . Da li ci saremo poi di nuovo spostati in qualche locale notturno per finire la serata in bellezza .
Siccome , non mi piace tirarmi indietro , mi son messo il cuore in pace e siamo partiti , si ma come? . Nessuno dei due aveva una macchina , dunque dovevamo prendere il bus che ci portava ad Olbia , quello che arriva direttamente verso il porto , per quelli che vogliono imbarcare .
Anche noi , una volta che ci siamo visti la nave della tirrenia sotto il naso , ci è bastato un solo sguardo ed una risatina sardonica , per capirci al volo e trovarci in pochi minuti sopra la nave , che ci conduceva in direzione Civitavecchia .
La mattina dopo , quando ci siamo svegliati , ci siamo presi un bell’espresso al bar , di quelli fatti a cazzo di cane , parlando sgarbatamente , son convinto che quella macchina ha solo annusato il caffè . In quel momento sarei voluto balzare io dietro al bar della nave e fargli vedere la giusta dose , ma ero in vacanza e non mi andava di far storie , anche perchè non c’era il bisogno . Era la mia bocca che non riusciva a registrare i sapori normali , ancora sotto schok anche mentalmente dalla sera prima . Ora arrivava il bello . Non ci credevo , avevamo preso davvero la nave . Ma quale direzione volevamo prendere in considerazione? Bho! , una volta messo piede sul suolo romano , decidemmo di proseguire autostop verso Venezia . Si gente , avete capito , autostop , verso Venezia ! Deus nos Liberet!
A Venezia guarda caso , c’era il fratello che studiava architettura , così abbiamo dormito nella casa dello studente , risparmiando i soldi per il divertimento e l’intrattenimento in una città impressionantemente stupenda . In più , in quel periodo , c’era il carnevale e a questo punto mi fermo , perchè son sicuro che le mie parole non avranno più un senso logico . Venezia è Venezia e basta così .
Non eri tu che volevi partire e non tornare più , non eri tu che infondo è come salire , basta non guardar giu , va bene , va bene , va bene , bugiarda quando ti conviene e versati pure da bere e sempre li dove sai tu , va bene , va bene , va bene ….. ( grande Vasco )
Per la via del ritorno , mi son messo a fare un pò lo spavaldo per le strade di Firenze , quando ad un certo punto mi sento una voce femminile :
-Graziá! , Graziá! , che fai qua? -
E chi erano ? , le mie vicine di casa ( a San Giovanni , dove i miei genitori hanno il locale ) che studiavano anche loro all’università .
Porca miseria , ho pensato , ma è possibile? . Li per li , mi è cascato il mondo addosso . Dopo una piccola parentesi a Firenze , abbiamo proseguito il nostro cammino . Una volta arrivati a Roma per tornare a casa , mi son visto solo con 5 mila lire e voleva dire che i soldi del biglietto non mi bastavano , né per me e né per lui . Ognuno di noi , doveva pagare almeno 10 moila lire . Come fare ? . Lui provò a chider soldi per strada a qualcuno , io invece , avevo in tasca l’agendina con tutte le conoscenze fatte al bar-ristorante di amici italiani e stranieri , così ho tirato fuori a caso un nome e siamo passati a casa sua a visitarlo . Siamo rimasti a dormire da lui , dandoci anche una bella rinfrescata e l’indomani sera siamo ripartiti . Alla stazione di Termini , dovevamo aspettare ancora il treno per Civitavecchia , così mi son messo a far un pò di shopping . Mi attirò una vetrina dove vendevano dischi e , frugando , frugando , trovai un LP dei CLash con un adesivo grande “NICE PRICE” .
Io pensai subito , -Ehh! , questo devessere bello- , e lo comprai , tanto costava solo 9 mila lire . Tornai da Franco e col sorriso smagliante gli dissi – Frá , guarda che ho comprato , un disco dei Clash! –
-Bello , mi fece lui , -e ora con quali soldi vuoi tornare a casa ?-
- Porca puttana! – , dissi io , NICE PRICE!

2° capitulu " Babbu , e su tzilleri "

4 Giugno 2004 14 commenti


Ci sono a volte dei momenti dove la mia vita è come un puzzle . In questo momento è opportuno per me riuscire a costruirlo ad esempio con un bel dipinto di mmarnademon : “Il bar dal punto di vista del barista” .
Io personalmente , trovo il suo dipinto ( in generale )molto interessante , quindi , non me ne voglia male se abuso del suo dipinto per riempire il mio post . Così facendo , credo che il mio puzzle sia completo . In più vorrei confrontare il lavoro di due artisti , lei col suo dipinto , ed io col mio racconto .

2° capitulu de su raccontu de ” Su Casteddu de sas fàulas

Babbu e su tzilleri

Comente a d’onzi die , babbu fit bissidu chito po andare a trivallare in sa inzighedda sua chi tèniat , prus che àteru po colare tempus chi non mancu po unu motivu ispeculativu . Non tèniat bisonzu de inari , ma gudìat dae su piaghere chi li daìat su trivallu a cuntattu chin sa natura .
Chin sa conca chi tenìat babbu , ses irmentigadu de totu su chi li fit sutzedende in sa fàmilia sua . Su babbu , cioè , manneddu meu , si che fit morzende e mama mea fit prinza manna de mene e isse petzi tenìat in conca sa inzighedda sua . Po cussu , mama ia fit abituada , non fit cosa noa .
Dopo su trivallu , babbu fit s’ómine prus cuntentu de custu mundu , cando andaìat a tzapare a tziu Marieddu , su tzilleraiu amigu sou .
In su matessi mamentu , manneddu meu , mischinu , fit chidas intreas imbrossinadu in su lettu , aisettende sa morte chi non benìat a si che lu leare . Potìat èsser chistione ancora de dies , de òras o de minutos .
Ieo , a parrer meu , no nde potìo prus e cherìo ogare conca a fora a d’onzi costu . Tando , istaìo a carches che dannadu , tirende punzos , carches e iscoidaladas a manca e a destra , chena esitu però , dende solu pilisu a mama . No ischìo prus it’òra fit , ne ite die fit . S’única cosa chi ischìo est chi fit bènnida s’òra de fàgher bíder a totus , chi bi fio ieo puru in custu mundu . S’istintu mi naraìat de dare pagas isconchinàdas a chirra a zosso , sèmper isperende de no irballare caminu .
Oie , gràtzias a s’azudu de mama puru , mi poto permitter su lussu de apompiare su mundu a ogros abertos , cosa chi meda zente non potet tènner . Su fatu est chi fintzas meda zente oie sonniat de tènnes fitzos , chi poi non poten tènner po motivos varios chi no isto inoghe a bos prenare sa conca de milli cosas . Solu chi oie est oie , e eris fit eris , duos mundos chi non potimmus paragonare .
A sas chimbe de manzanu , ancora mesu iscurigàdu , babbu , che fit za in sa inzighedda sua pelende sa vida a corfos de tzappu e mama in su lettu , pelende sa sua , suorende frittu e a dolimas in totu su corpus po curpas de unu dirgrassiadu che a mie , chi non che cherìat bessire .
Cando babbu at finidu su trivalleddu suo , ch’at gullidu sos trastos , custuindechelos sutta una matta ‘e chessa , timende chi bi che los àeren furados . Es diffitzile chi in Sardigna , si ponzan a furare trastos de trivallu , chin sa mandronia chi tenimmus , non semmus pessende a beru a cussu . Bi chèren àteras cosas po nos fàgher bènner bideas de su zenere .
Babbu , intantu , ses postu in caminu a passu lestru , po andarèt a visitare , gai che a d’onzi die , s’amigu tzilleraiu .
Po bi mancare una sola òrta , po babbu cherìat nàrrer a morrer a mossu in bula . Sa vida in cumpantzia nd’est sa menzus meighìna po calesisìat ómine de custa terra , mannu , minore , pòveru o ricchu possidente .
Su tzilleri , nd’est s’abbeveratoiu , puntu de incontru , umbe sa zente fàghet s’esperientzia de vida , logu umbe , né mortos e né bios , potimmus evitare de visitare .
S’operaiu sardu chena tassa in manos , est chei s’operaiu in cassa integratzione chena papiros in manos , in pagas paràulas , est’un’ómine mortu . A d’onzunu su pecu sou . Su chi prus importat a sa zente , est poi de si poterèn tzapare totu paris a coidale postu a cuss’ala de su bancone de su tzilleri , chi paret propriu fattu a posta , po pòter dare unu sustentamentu a cussa zente .
Po babbu puru , a non si tzapare in su tzilleri in cumpantzia , fit comente a perder sa menzus die ‘e s’annu , e solu chie connoschet e frecuentat su tzilleri die e notte , ischit su sentimentu e sas sufferentzias de s’anima e de su coro , ischìnde su sacrifitziu morale , fisicu , e materiale , chi cumportat a no èsses presente a sa benedissione eterna de s’anima e de su corpus , si si rinnegqat peus de Zuda , su sàmben :( su inu ) de Zesú Cristos . Po babbu , a non pòter èsses presente d’onzi die , fit comente rinnegare sa relizone cristiana , gai comente d’onzi fémina in coro sou , non pòtet fàghere a mancu de andare d’onzi die a crèia a basare sos pès de su Signore .
Mama custu l’ischìat e risprtaìat sas bideas de babbu meu , chi fàghende gai , cherìat andare incontru a sa vida , o fortzis a sa morte puru .
Babbu , fit cunvintu de andarèt in paradisu su matessi , prontu isse puru , a si pigare sa rughe a palas che a d’onzi cristianu chi si rispettat .
-Sa die chi mi ch’ando - , narìat sèmper babbu , – lu cherzo fàgher in silentziu chena dare fastitzu perunu a canes e a corvos , preghende solu po s’anima mea . –
Cussa fit sa preiga sua de d’onzi die , e comente ponìat pès in su tzilleri , narìat duos versettos in coro sou :
-Deus meus , aberimi sas zannas de su paradisu , ti nd’apo a render gràssias cando nos ammus a tzapare paris in su chelu . -
D’onzunu de nois est mere de isseberare aumbe andare , si po babbu cussu cherìat nàrrer a tènnes sa benedissione de s’anima sua , lassadelu intrare , d’onzunu de nois est mere de isseperare , isse in coro sou tènet custa visione de su paradisu , babbu lu idìat gai , aberzende sas zannas de su tzilleri . Zertu , so fintzas cumvintu chi su sonniu de mama fit un’àteru , pesso che a totu sas féminas de custu mundu . Solu chi sas féminas sonnian in modu diversu dae sos ómines . Sas féminas , aman sonniare sos ómines fortes , de bell’aspettu , corpulentos , coratzosos , ómines de mundu , possibilmente dinarosos , proprietarios terrieros , chin tempus meda de dedicarèn a issas , premurosos e durches che mele , abertos a su dialugu , sintzeros , dispostos a totu , mancari sian : maridu-amante-amigu a su matessi mamentu . Ia nde chèren totu de cosas custas féminas , ma non fid’istadu menzus si s’ain isseperadu unu printzipe atzurru a caddu po casteddos fadados? Bho! , sas féminas puru , baborta , non las cumprendo a beru , e mi chi ieo de féminas m’ind’intendo!
Totu custos modos de pessare de sa muzere , a babbu li prenaìan sa conca de milli peleos e pessamentos , ma chin carchi tassedda de inu onu in corpus , fit torra totu irmentigadu . Babbu , fit tropu onu , in cussu , non lu pòto biasimàre a beru , isse , no at toccadu mai una fémina , mancu chin su pessamentu , e mi chi bi chèret coratzu ! .
A modu suo , però , rispetaìat sa muzere , comente gai mama a isse matessi , comente si usa nàrrer in Sardigna , issos fin ” anima e coro ” . Tzertu , ieo puru , l’ao cherfidu pagu-pagu prus responsabile , ma est comente a nàrrer a unu tzegu de aberres sos ogros .
S’animatza sua l’ischit ite tènet in su coro . So cumvintu chi cuss’animatza sua fit solu chirchende sa paghe interiore , appaghiàda solu a fiancos de una cuba de milli litros de inu nieddu . Issa , ( s’anima so nènde ) , ch’intendìat su fragu ‘e su inu a trettemilia , e si su tzilleri non tenìat mancu insegna alluta , su nuscu li fit fedèle amigu .
Intrende a su tzilleri , babbu , s’at postu una manu in bussacca e una in sa cussentzia . Nois tenimmus régulas de pònner in pràtiga . Si non dais cara , bi fecchis su cuccuru e ch’essis male contzadu .
Sa prima régula est cussa de non pònnes mai po primu , sa manu a sa bussedda , sa sigunda est cussa de ti fàghes sos fatos tuos e de rispetare sos àteros , gai comente rispetas a tie etotu , cheret nàrrer , tantos cumbidos retzidos , tantos nde depes ogare . A sa fine , o de goi o de gai , chie ch’essit currudu e fustigadu semmus sèmpes totu cantos nois .
Mancu postu nare in intro , chi ia lu fin pighende a boghes .
-Hoé Franztí , ello , tue puru a cust’ala? – l’at gridadu Battore .
-Intrade tziu Frantzí ! , l’at nadu Antoni , su fitzu de Battista compare .
-Ghetta a buffare a Frantziscu - at pigadu a boghes Zuanne a su tzilleraiu.
-Non bos azis a calmare totu cantos! – , at nadu tando babbu seriu-seriu.
-Ite bos buffades tziu Franzí - , l’at nadu Marieddu su tzilleraiu a surrisu postu in lavras , za cottu dae manzaneddu chito po sighire sos cumbidos de sos clientes benefatores . Babbu si lu apompiat chin ogros tortos e li nàrat :
-Ghettami una de tassa de inu nieddu e non fàgas de sas tuas chi lu travasas dae su restu de sos àteros tassones . -
Totus cumintzan a riere , pighende babbu a ispalitzadas a manca e a destra , fàghendeli ruer su boneteddu , postu chin sa punta a chirr’a subra , peus de poeta imbriagu cando cantan in parcu .
A cuss’ora su tzilleri de Marieddu , fit prenu a isticcu , zente ioghende a cartas in mesiteddas de linna prenas a muntone de tassas e de mesu litros de inu , chi andaìan e torraìan da sas manos de Marieddu , intentu d’onzi òrta a ingullire sa trussa ‘e su inu a corfu siccu travasadu chind’una pompedda direttamente dae una temezana de idru de 100 litros .
In mesu a totu cussa zente , non potìan mancare sos solitos balentes , chi si non faghìan degollu non fin cuntesto . Tando at initziadu Sarvadore a truncare sa matta a Rimundu chi non lu fit chirchende , e gai est naschida s’úrtima iscena de unàtera die ass’insigna de su teatru pasadinu .
-A bi cretes chi custu manzanu mi ch’apo frascadu degh’osos cottos a tostu e mi so ustadu chind’unu crobu de sarditza e unu chilu de casu ervighinu e pane carasadu a trogheddu , buffendemiche unu buttiglione de duos litros de inu a sa sola ? – l’at nadu Sarvadore a Rimundu .
-Ma fàghemi su piaghere , tue mancu si ti che lu tzaccan a bula chin su canneddu , bi la dias fàgher! – at rispostu siccu Rimundu , apompindesi a Sarvadore e riendeli in cara .
-Comente diat èsser , marranu e ponebi iscummissa! – , l’at nàdu Sarvadore arzende tando sa oghe , po si fàgher intender menzus dae sos àteros .
-Iscummissa chin tegus non nde ponzo , tantu la perdes - ,l’at nàdu Rimundu , attindesi sa tassa a murros e ghettende su chi bi fit in’intro a bula totu a una tirada .
-E puite non la pones però , cagaroddu!-, ses torradu a pesare Sarvadore .
-E lassami sa conca , chi non so in chirca de sas cauladas tuas - , l’at rispostu iscocciadu Rimundu .
-Ma ite ses timende - , at nàdu torra Sarvadore , sèmpes prus nervosu.
-Ma a chie? , a tie depo times ? – , l’at risu in cara Rimundu pedinde un’àteru ziru a su tzilleraiu .
-A mie eh! – at nàdu Sarvadore apotzende sa tassa a su bancone de linna .
-Depet galu naschìre su sirvone chi mi si ghettat subra .
Mancu finida sa frase , chi Juanne es partidu in quarta e sos punzos falaìan chei sa frocca . In pagos sigundos , cussu tzilleri est diventadu unu campu de batalla , chin mesas e banchittos ortulados e tassas segadas a manca e a destra ispartinadas in totu su locale . A nàrres chi duos minutos prima , fin totu culu e camisa e buffende dae sa matessi tassa .
Cando babbu , impare a un’àteru , bi l’an fata a los iscrobere , fit s’ainu mortu ‘e su risu . Carchi òrta , sutzedin custos imprevistos po curpas de su bumbu . Custos son sos tzilleris , custa est sa Sardigna , toccat de l’amare gai po coment’este , fintzas si po curpas de duos calesisìat buffones , non de depimmus pranghes totus . Però , custa est sa realtade , sia de eris , chi sa de oie , in custu non b’ammus galu cazadu .
Intantu sos primos toccos de càmpana a mortu , an cumintzadu a sonare , fin sas deghe e baranta , po chie fin sonende cussas campànas ?
In dommo , mama , fit su matessi in abbas malas , sola chin sa comare de s’ighinu , chena mancu ischire a cale Santu de su paradisu si dare .
Preghende a ancas ispartas , aspettaìat su mamentu ònu chi ieo m’essèrepo detzisu a ogare conca a fora , e babbu galu in su tzilleri a gherra chim su compare , in chirca de pònnes paghe tra Rimundu , Sarvadore e su tzileraiu incauladu nieddu .
E si! , sa vida est propriu gai , cussu fit su 1° de Abrile de su 1335 a sas deghe e barannta de manzanu chitto in Pasada .

"Su Casteddu de sas fàulas"

1 Giugno 2004 11 commenti


Prefazione :
Questo forse è uno dei racconti dove cerco di dare molto di me stesso , ci stò lavorando più di un anno e ancora non sono in grado di portarlo a termine . Non è facile combinare tempo-libero e ore di lavoro , la gastronomia mi porta via tanto di quel tempo , che poi , spesso mi rintano in internet o mi trovo solo-soletto con la mia chitarra , amica inseparabile da lungo tempo . Anche la famiglia , in parte richiede delle giornate da trascorrere un pò assieme , cosí facendo , il tempo slitta e il mio racconto , rimane sempre incagliato dentro l’abisso della mia mente , sempre più presa : a lottare contro corrente . Questa contro corrente , è proprio il mio lavoro , che ultimamente mi da davvero molto ai nervi e non mi lascia lavorare con la dovuta concentrazione . Molte le cause , forse più in la , avrò il coraggio di aprire il cassetto e tirare fuori tutte quelle cose che puzzano di stantio . Per ora , accontentatevi di leggere quattro righe in Sardo-Logudorese , sperando di trovare qualcuno in rete , con la voglia di immergersi asieme a me , dentro un Castello di bugie , raccontate solo per coloro che amano leggere in Sardo e amano recitare come me la parte dello scrittore che si è perso nel tempo .

Posada tra fàulas , sonniu e realtade

1° Capitulu
Sa menzus die ‘e s’annu

Fin sas 10,40 de manzánu cando sas càmpanas de créia an cumintzadu a sonare a mortu . Sa idda chi tando contaíat non meda prus de settanta famílias o unu massimu de treghentas pessones , ses bìsta torra in luttu po sa morte de un’ómine de rimediu .
Fit su 1° de su mese de Abrile , tziu Antoni Maria Deledda , menzus connotu a istivinzu comente su Tzillerman , at tancadu sos ogros po sèmpes .
In su matessi mamentu chi isse fit tanchende sos suos , un’àteru , su nebode , los fit aberzende .
-Pes po mene - l’at nadu a sa mutzere , cando ses bìstu a sa sola in su lettu solu chin issa – no apo a fàgher a tempus a lu ider nasschínde - .
Pisabios meos fin pastores posadinos , ma arrivados dae Bitti a inoghe a bassu chin s’iscusa de agatare menzus tancas sèmper birdes . Fin zente pòvera , ma de rimediu , zente chi ischíat ite cheríat nàrrer sa sufferentzia puru .
Tziu Antoni Maria , manneddu meu , in su chelu che siat , morzende a s’edade de norantaduos’annos , at lassadu in eréntzia unu patrimoniu de terrinos , cunzados e de tancas , chi s’ògru de su pòveru , non teníat prus lagrimas mancu po irfundere unu biccu de pane carasadu assuttu po cantu li torraíat sa cuntentesa e s’allegria chin su surrrisu postu in saccos de linu a pala .
Manneddu meu po chie lu cheret ischire , est naschìdu in Pasada su chimbe de Triulas de su 1263 a òra e mesudie , cando totu sos àteros fin prontos a si seren in mesa po manigare carchi cosa . Úrtimu de sa lista dopo otto féminas e ses mascros , ses impuntadu su Signore a lu chèrrer lassare viu , pighendesiche però battos sorres e duos frades in zoventura , po maladìas non curadas o nammu curads pagu e male .
Sa zente nostra nde faeddat comente un’ómine chi at sèmpes sacrificadu po su bène de sa família , campende solu dae su trivallu de su propriu suore . Isposadu zovaneddu chin Maria Frore po chèrrer de sos suos , issa puru , fiza de pastores , an postu a su mundu po amore issoro e non ca fin custrintos , battos mascros e tres féminas . Duos mischinos , son mortos appena dopo su partu chena mancu àeren bìstu sa mama in ògros .
Manu-manu chi sos annos fin colende , babbu meu at connotu sa matessi vida de babbu sou , de manneddu sou e de pisabiu sou .
Isse puru , ia non teníat sos ògros tappados a gherda , male a sas barras , isse puru fio nende , at connotu una fémina chi però , addolumannu sou , dae cussu mamentu , s’at ghettadu su cannau a bula a sa sola .
Po caridade , d’onzúnu de nois tenet sos gustos suos particulares , ia s’ischit , une prus de un’àteru . S’amore no est chibudda nammus in sardu .
Duncas , ieo tenzo sos meos , bois sos bostros e babbu sos suos .
Sa idda est minore e ia s’ischit chi minore cantu si siat , tènet sèmpes carchi cosa de arreionare . Si a custa zente li che segas custa límba chi tènet , non balet tres soddos . Si li naras mendula , cumprendet castanza e dae una brulla , ti fàghen naschíre unu muntone ‘e fàulas ponzende in pilísu fintzas a chie non los est chirchende .
Po bos fàgher un’idea pretzisa , bos conto una cosa , ma chi arrumbet tra nois però : In bidda mea si narat chi so fizu de duos babbos e fintzas si totus l’ischin , niune de sos duos malefadados s’est cherfidu pigare s’òbbrigu e su dirittu morale de dare unu sustentamentu in calesisiat forma
e manèra po sarvare in parte sa reputatzione de mama mea , chi mischina de issa , non tenìat perùna curpa si non cussa de chircare amore e isfogu sessuale , dae chie imbetzes non bi lu at pòtidu dare .
Nara chi ia non ses perdida de ànimu e essénde una fémina fintzas de coro ònu , in bidda nostra ia b’at cherfidu pagu a li tzaparen unu currudu calesisiat in gradu de pòter dare unu sustentamentu mancari essèret istadu solu finantziariu .
Difatis , mama mea l’at postu fancas die e notte , e chin battos corfos bène dados aumbe ischìat issa , s’at zogadu sómine in pagos annos .
Tzertu chi no est bellu a lu mentovare , ma d’onzùnu de nois , tirat s’aba a su mulinu sou . Faghende gai , mama a postu a banda totu su benessere sou chi poi , gratzias a Deus est toccadu totu in manos meas .
Duncas e perduncas , commo aberide sas urigras e faghìde contu de su chi bos naro , si mi cherides credere , credidemi puru , ma non cherzo chi poi unu cras , enzèdas a mi nàrres chi bos apo contadu ieo puru unun muntone de fàulas ponzende in discussione sa onestade de totu manna Pasada .
Cosas de su zenere , pesso chi capiten solu una òrta d’onzi mill’annos .
Paret fàula a lu nàrres , chie non mi connoschet so siguru chi no at a istentare a m’imputare de esser unu de sos prus faularzos de Posada .
Ieo in coro meu , so cumbintu de pòter lassare a sos chi an’a bènner dopo de mene , unu documentu in manos de unu tzertu valore ; in modu chi issos etotu , gai comente a mie , pòtan sighire a mentovare unu cantu de istória chi totu cantos nois posadinos potèmmas esser fieros de àeres bìstu e toccadu de manu propria .
Su chi mi dispiaghet est de no àeres connotu a mannedu meu , gai comente isse no at fatu in tempus de connoschere a mie .
S’única cossolassione chi m’arrumbat manna in su coro , est de èsser naschídu in sa matessi die chi est mortu isse , cuasi a nàrres chi s’ànima sua fit lassende su corpus sou , po intrarèt in su meu .
Comente mi so intesu in corpus meus chi manneddu fit tanchende sos ògros , ieo , apo abertu sos meos , isprasumadu fortzis dae su toccu a mortu de sas càmpanas de sa créia de Sant’Antoni Abate .
Fin sas 10,35 , siguramente , mama m’at parturidu non lontanu dae sa dommo ‘e su Signore , ca su sònu de sas càmpanas , m’intraiat in pibinidas faghendemi perdere su filu direttu ultraterrenu de s’ànima de manneddu meu , chi in totu silentziu fit aisettende su mamentu zustu de àer , zeo , pòtidu ogare su nare a fora , dende sa possibilidade a s’ànima sua , de lassare unu corpus betzu , po dare vida a unu nou . S’at zogadu sa vida sua , in cambiu de sa mea .
A sas 10,36 , ieo apo initziadu a ogare conca a fora . Paret fàula a lu nàrrer e a bi crètere . Une si che fit andende chena mancu murrunzare , appaghiadu po su chi aiat dadu , ei s’àteru fit naschìnde a gridos e a boghes po su chi ancora no àiat tentu .
Su chi m’ammento de prus in cussu mamentu est chi no as fatu mancu in tempus a naschìre , chi za fis pighende isculivittas a nadigas e za t’àian postu in rughe a conca a bassu peus de Predu s’apostulu .
Tando , fin sas 10,40 , su 1° de Abrile de su 1335 d. C. , sa die menzus connota in Posada po èsses : “sa menzus die ‘e s’annu” .
Fit una die trancuilla , chelu serenu , pagas nues biancas che lavatritze , su sole d’onzi tantu ogaiat conca a fora , duos maccos si fin pighende a punzos a cara in su tzilleri prenu a isticchidura de zente sidida , e ite cherides chi bos niapo de prusu? , fit una die non diversa dae sas àteras , né prus pagu e né de mancu , solu chi fio naschídu ieo , chi no est d’onzi die chi nàschin concas de bardoffula che a mie .
Sa vida de tando , no est chei sa vida de oie , tando fit tando e commo nd’est commo .

Antica Feronia , meglio conosciuta come l’odierna Posada

28 Maggio 2004 14 commenti

Posada , dallo Spagnolo : luogo di riposo . Vi presento il mio paese : Posada . È un piccolo e caratteristico borgo marino che sorge abbarbicato su un isolato colle calcareo che culmina nel territorio del "Casteddu de sa Fae" ( Castello della Fava) , da qui apprezzerete non solo Posada , ma ammirerete con occhi nuovi i luoghi della Baronia : dal mare alla piana coltivata del Rio Posada fin sulle colline e i pascoli dell’interno . Il paese è situato in provincia di Nuoro , nella subregione della Baronia , distante 50 km. dallo stesso capoluogo della provincia e a 45 km. da Olbia . Dista all’incirca 1 km. dal mare , ha un’estensione di 33,52 kmq , con un’altitudine di 40 m slm. ed è abitata da 2030 abitanti e forse più . Le origini Le origini della località sono molto antiche e sono testimoniate da numerosi ritrovamenti databili al IX sec. a C. : (esempio) il bronzetto denominato proprio l’Ercole di Posada , ora al museo archeologico di Cagliari . In epoca romana il villaggio cominciò ad essere considerato un punto di riferimento territoriale importante , sia per la presenza di un porto naturale , sia per la sua posizione che domina tutta la vallata . Inl panorama a 360° che si apre alla vista del visitatore in cima al torrione del "Casteddu de sa Fae" , monumento risalente all’epoca giudicale ( sec. XII – XIII ) conferma le tesi dell’importanza strategica avuta dalla località nei diversi momenti storici . Un Castello , legato alla leggenda di uno stratagemma : il paese preso dass’alto durante una delle numerose incursioni barbaresche , che funestarono per secoli le coste delle "Baronie" , gli abitanti asserragliati dentro le mura dell’allora centro storico , decisero di far ingoiare l’ultima fava rimasta a un piccione viaggiatore con un messaggio fuorviante nel quale si scriveva che gli assediati avevano tante provviste e acqua e che avrebbero potuto resistere a lungo . I nemici leggendo il messaggio e trovando la fava nella gola dell’uccello , decisero di togliere l’assedio e rinunciare alla conquista del castello . Il centro storico , oggi interessato da un progetto di sistemazione e restauro , conserva le tracce dell’importanza politica ed economica vissuta dal borgo di Posada ai tempi dei Judex . L’abitato , è uno dei più suggestivi e scenografici della Sardegna . il mare , la spiaggia , la foce del Rio Posada , la piana e lo stagno , il Monte Albo sullo sfonfo , sono un colpo d’occhio veramente notevole . Attualmente Posada è al centro di un’intensa attività culturale che concilia la tradizione , grazie ad un importante premio letterario in lingua Sarda "Premiu de literatura Casteddu de sa Fae"( fondato dal defunto pittore Mauro Deledda ), ( e che purtroppo oggi , fermo per motivi finanziari ) , e da un "Premio di poesia Sarda" con spettacoli d’alto livello , quali concerti di musica Jazz e Classica , proprio ai piedi del Castello . Lo stagno di Orvile che delimita la spiaggia e la pineta meravigliosa , ospita i "Fenicotteri Rosa" , comunemente meglio conosciuti come "sa genti arrubia" e gli "Aironi Cenerini" comuni agli stagni delle Baronie . La realizzazione del parco fluviale da parte dell’amministrazione comunale di Posada , progetto che interessa la Foce del Rio Posada e gli stagni intercomunicanti : "Tundu" ( da forma circolare 9 e "Longu" si inserisce nei programmi di valorizzazione a salvaguardia del patrimonio naturalistico mondiale . Le ampie distese di sabbia e le acque trasparenti della sua fascia costiera , fanno della località una meta particolarmente adatta a un turismo ( non di massa ) che unisce cultura , storia e relax . Cenni storici : È probabile che nel periodo Fenicio-Punico vi fosse la città di Feronia , comunque mai localizzata , ed è certo che in età romana vi sorgesse l’abitato di Portus Loguidonis . Al tempo dei Giudicati , fu centro davvero importante : nel Castello che fu dei Giudici di Gallura risedette persino il Nino VIsconti celebrato da Dante . Dopo questi vi regnarono altri Signori , tra cui la famosa Eleonora d’Arborea . Gli Aragona la unirono ai centri vicini per farne una baronia e darla ai Carroz e ad altre famiglie nobiliari . Le continue incursioni piratesche furono la causa di un graduale e lento decadimento . Archeologia : Da vedere , anche se i resti delimitano la grandezza naturale : Nuraghe " Monte Idda" e Nuraghe "Pitzinnu" ; ai piedi del Castello , la Chiesa di Sant’Antonio Abate e presso il centro storico , la Chiesa della Madonna del Rimedio . Feste e sagre : Festa della Beata Vergine del Soccorso , la 1° settimana dopo Pasqua . Festa di San Giovanni il 24 Giugno , ai confini del territorio del comune della Caletta , presso il Porto . Festa di San Michele a fine Settembre , fuori dalle porte di Posada nella statale per Budoni-San Teodoro , con pranzo all’aperto per tutto il paese e per i turisti di passaggio . Nino Visconti : Nel 1288 Nino Visconti , Giudice di Gallura ed amico di Dante Alighieri , fu detronizzato dai Pisani che aggiunsero questi territori a quelli del Giudicato di Cagliari che avevano già acquistato 30 anni prima . Nel 1294 il Castello della Fava fu estorto a Lotto Donoratico , di cui i Pisani avevano preso prigioniero il fratello Guelfo presso Villa di Chiesa ( Iglesias ) . In realtà , Nino Visconti era il celeberrimo Conte Ugolino Donoratico , che si ebbe un’ampia citazione nell’VII canto del Purgatorio da parte del suo amico Poeta , il quale non ne dimenticò la successiva tragedia ( è colui che fu costretto a mangiare i propri figli , con lui prigionieri) , ma allora non era ancora famoso .

" Su caminu ‘e paza " ( La starda di paglia )

24 Maggio 2004 7 commenti


Fiabe sarde : l’origine della via lattea

Una povera donna , una vedova che viveva sola , aveva da poco falciato e raccolto il grano di un suo campetto . Era la provvista per l’inverno e ogni chicco di grano era benedetto da Dio . Un vicino di casa , l’aveva aiutata a sistemare il frumento nell’aia , in attesa della battitura . Ma poiché era ormai quasi buio ed erano entrambi stanchi morti , il compare e la comare avevano collocato nel cortiletto , un pò alla rinfusa , i covoni della paglia insieme al grano ed erano andati a dormire nelle rispettive case . Durante la notte , una notte senza luna e senza vento , la donna si svegliò all’improvviso , disturbata da uno strano rumore che proveniva dall’esterno , proprio dalla sua aia . Era il rumore di un carro a buoi che si muoveva con circospezione , spinto da una voce soffocata e frettolosa :
>> Eeeh! Oooh! Trù su fò! <> Ohi , compá ! <> Eeeh?! <> Qualcuno mi sta rubando il grano <> Nooo! > È solo un pò di vento <> Ohi , compá ! <> Eeeh?! <> Qui mi rubano il grano e la paglia <> Nooo! È il vento vi dico <> Ohi , compá! <> Eeeh?1 <> Ma allora il ladro siete voi! <> Nooo! È solo il vento…. <<
E il vento beffardo svuotava i sacchi di grano e di paglia dal carro del compare spergiuro , tracciando in direzione del cielo un lungo sentiero sinuoso , come un immenso stradone pieno di polvere sfavillante che portava alle stelle . Così nacque la Via Lattea , che i pastori sardi chiamano ancora , appunto , su caminu ‘e sa paza , la strada di paglia .

L’ennesimo tra-montare

22 Maggio 2004 5 commenti


- Riné! , come sei poetico stasera , non so da quand’è che non mi hai più preso a contatto con la natura scrutando il tramonto – .
- Rinè! ,ho la vaga sensazione che ci stiano guardando occhi indiscreti – .
- Riné concentrati , altrimenti finisce come l’estate scorsa – .
- Perchè ,comè andata a finire l’estate scorsa?- .
- Che non l’hai mai finita! – .
- Rinè! , vorrà dire che sarà “l’ennesimo tra-monto
- Rineddu mé! , tra-monto e non monto quì si sta facendo notte e io mi sto annoiando , dati una smossa che io ho ben altre cose importanti da fare!-
- Rinedda mè , …………la calma è la virtù dei forti – .
- Ei! e dilliri……… -
*** Rino , augura a tutti un buon fine settimana , ciao , su tzillerman

Compare Turuddone

19 Maggio 2004 4 commenti


Lasciatemi pure sfogare ogni tanto , giusto il tempo per avere l’illusione di poter conseguire un sogno linguistico che spero abbia con l’andar degli anni un buon fine . Sperando che la lingua sarda , non vada a finire nel più affranto silenzio di un qualsiasi cimitero di paese a ceri spenti .
Questo racconto (che quì presento in modo ridotto)l’ho scritto per un mio carissimo amico di gioventù , un ragazzo che ha avuto molti problemi affettivi (sia in amore che familiari),un ragazzo che ormai ha mollato la voglia di vivere per problemi , ripeto , intrinsechi ed estrinsechi ; combattendo il fatto di essere padre e di non poter vivere sotto lo stesso tetto assieme alla moglie e al figlio con lei concepito appena vent’enne .
La ragazza ha voluto egualmente portare al mondo un figlio , che poi ha portato via nascondendo le proprie origini al padre . Dopo 14/15 anni , che la madre si era sentita in dovere di lasciare la Sardegna per andare ad abitare con un’altro uomo in continente , il figlio , ha voluto sapere fino in fondo la sua storia , andando incontro forse a cose che neanche s’immagginava . Voleva conoscere suo padre , l’ha fatto!
Lui , il padre , un ragazzo che si è lasciato andare troppo in fretta per i miei gusti e che mi sento in parte colpevole di aver lasciato un pò troppo solo , una volta che ho deciso di partire per un’altra vita . Un Amico con l’A maiuscola , rimane sempre un’amico anche nei suoi peggiori momenti della vita. Un paio d’anni fa era ancora tranquillo quando lo vidi d’estate in Sardegna , o almeno mi faceva credere , poi d’inverno le cose cambiano radicalmente al punto da non conoscere più le persone e i propri pensieri .
Ho avuto la notizia da mia sorella molti mesi dopo , visto che i miei genitori mi hanno nascosto molte cose sul suo conto .
Credo d’immagginare lui a casa sua , così come ci trovavamo noi assieme per fare quattro strimpellate con la chitarra e dimenticare le amarezze della vita con la chitarra tra le mani e una birra a portata di mano . Le sigarette sul tavolino e magari qualcosa di più del solito fumo…..che s’innalza su -su , fino al soffitto. Ambiente freddo , una casa vuota , niente di particolare , niente fotografie a ricordare chissà che cosa . Seduto sul divano si appresta ad accendere la sua sigaretta , perde tempo , ci pensa su , (non credo due volte ), si rilassa , si sdraia , mette la sigaretta in bocca , prende l’accendino per fumare l’ultima sigaretta della sua vita e……….. fa saltare in aria la casa . Era sicuro secondo lui di risolvere la situazione in un baleno . In cucina aveva lasciato il gas aperto , ma per fortuna per lui , la bombola semivuota , non ha dato al massimo gli effetti devastanti che lui andava in cuor suo programmando . Certo oggi mi viene difficcile guardarlo negli occhi e vorrei prenderlo a cazzotti in faccia e urlargli il mio disappunto . Ma compare est compare e non si toccat . Unu saludu a compare turuddone dae compare sou : su tzillerman
*** Sas fèminas ti fàghen peus de un’imbriaghera , cando prus pagu ti nde abitzas , t’artziat totu paris e t’intendes custa cosa artzende e falende , fintzas a cando non che bombes totu su chi tènes in corpus .

*** Sas fèminas e sas imbriagheras andan a sa bratzetta : sa prima ti coghet e s’àtera ti che iscrompet.
*** Nadu dae une chi de imbriagheras nd’ischit! e de fèminas? : pedide a compare turuddone .

Compare Turuddone

Cussa sera m’intendío a beru in forma , chi mi parío unu leone in gana de pigare a mossos su mundu intreu . Fidi una die de irverru frittu . Tipicas dies de su mese ‘e Jannarzu e Frearzu . Seras chi piaghet a arrumbare in dommo , in dainnantis a sa tziminera a fogu postu e coghende patata in sutta sa chisina . A fiancos su banchiteddu chin su bidoneddu de chìmbe litros de inu , mancari mesu boidu , a destra su televisore alluttu , mancari ti ses prumissu milli òrtas de non lu apompiarès , si cussos rimbambidos de sa tzentrale operatíva , no àeren postu zente in grassia ‘e corvos capatzes de nàrres bàttos paràulas in sardu .
Fattistat chi , non tutus tenen gana de istare a pès a fogu faghendesi rincoglionire dae sas televisiones de s’istadu .
- Su primu so ieo - apo nadu , e mandende a cuddu logu totucantos , mi so arritzadu nieddu che pighe e contra a chissai chie .
Compare turuddone , ischio chi fit galu a gherra , chirchende de si che finire sa dommo dae meda annos . – Ista chi ando a tzapare a compare - , mi so nadu , chin s’iscúsa de mi che pesare cussu malumore dae corpus .
Ischinde chi compare buffat e non tenet binu in dommo sua , apo pigadu unu buttiglione de duos litros dae sa cantinedda mea . – A compare li fàghet piaghere - apo pessadu .
Bussende a sa ianna , mi cherio pònnes su coro in paghe , isperende de lu tzapare , sinono , lu depío sighire in fattu a sos tzilleris .
- Compá – l’apo nadu , – sa prima cosa li dammus una ghettad’e manu a sos pratos e a sa cughina , poi si deus chèret , nos simmus a nos buffare una tassighedda de inu nieddu de cussu ònu – .
- Compá ! – mi rispondet isse , – su inu ostru est prus bònu de comare Anzeledda , chi d’onzi òrta chi la ido , mi pigat a dolre ‘e conca - .
- Bellu paragone a beru , ite b’intrat comare Anzeledda commo chin su inu meu? - l’apo nadu .
- B’intrat compá , b’intrat! , e comente . –
- Po comente nde sezis faeddende , mi paret chi mi sezis custuinde carchi cosa , ite b’azis chin comare? ,…..ma punnende a bi lu pedire sezis o…
- Chi non b’at nudda compá , bois derettu a pessare a su malu – .
- Puite a su malu , anzis , menzus oie chin comare chi non cras chin Maria manca – .
- E chie nd’est custa Maria manca? – .
- Sa manu ostra compá ! – .
- Affanculu bo che andade , fatu a compare! – .
- E tzà non bo la leades derettu ia! , compá , ma mi parides nervosu ! – .
- Compá , porca miseria ladra , non b’at nudda! , solu est chi tenet duas tittas e duas nadigas , chi d’onzi òrta chi ènit a mi tzappare , mi c’artzat su sàmbene a conca e non cumprendo prusu unu tubu!- .
- Ma ite sezis cottu compá? , non bos apo mai intesu faeddende de goi – .!
- Cottu! – ,mat nadu sériu-sériu , – issa mischina bènit sempere a mi pedire si tenzo bisónzu in carchi cosa a bi lu nàrres chi si pòtet…. – .
- E bois pedidu bi l’azis ? – . l’apo nadu .
- E ite li depìo pedire sigundu vois? – .
- Compá , bois nde ischides una prus de su dialu - , apo torradu a li nnares zeo .
- Compá , sa die chi li ghetto poddighes a comare Anzeledda la fago a bisera chi non l’àna a riconnoscher mancu sas predas de su caminu - .
- Si bo l’ischit su maridu bos pigat a trazu dae casteddu fintzas a campusantu - .
- Mancari mi che aggollan chin su cutzirinu compá ! commo bo lu naro , a mie comare Anzeledda compá , mi fàghet bènner su nervosu solu a bi pessare - .
- E si! – li fago ieo , – nd’isco carchi cosa ieo puru -
- Bois puru compá? -
- Ello po chie m’as pigadu , a bois bo lu poto nàrres compá , però , faghìdemi su piaghere de bos tappare sa ucca , commo bos conto …. -
- Compá ! – mi fàghet isse , – ia bos cumprendo , aiò chi andammus a nos buffare su inigheddu! – .
- Compá! – , l’apo nadu , – ogadeche unu crobigheddu de sarditza chi nos ifundimmus una paia ‘e pitzos de pane carasadu - .
- Compá!- ,m’at nadu , – sas bideas bostras son sas meas , menzus de nois mancu su Paba b’istat – .
Est’inutile , ieo e compare nos cumprendimmus a su òlu , ite cheriammus de prus dae sa vida? , una domedda , unu fiascheddu ‘e inu , unu crobu ‘e sarditza , pane carasadu , sa chitarredda nostra , sas battutas a froccas e sas tittas de comare Anzeledda andende e torrende peus de sos tassones de inu nieddu . Fizos no nde tenimmus , fèminas prus pagu , pigammus solu sa vida a s’irmendada , comente ènit-ènit e comente andat-andat .
* Scritto da Graziano Deledda
Eltville am Rhein (Germ) li ..2003